آنچه داد خدا به شما ، و خدا دوست نمىدارد صاحب كبر و حيلاء « 1 » و افتخار و مباهات كننده را . و عاقل چون تأمّل كند مىداند كه بر جزع و اضطراب هيچ نفعى مترتّب نمىشود ، به غير از شماتت دشمنان و آزار نفس و فوت گردانيدن اجر و اندوهگين ساختن دوستان و امثال اين ، و لهذا حضرت مقدّس امير المؤمنين - صلوات الله عليه - فرموده كه ، « الصّبر على المصيبة يفلّ حدّ الشّامت . » « 2 » يعنى : « صبر بر مصيبت ، كند مىكند تيزى شماتت‌كننده را . » و فرموده كه ، « الصّبر يهون المصيبة . » « 3 » يعنى : « صبر آسان مىگرداند مصيبت را . » چه از جزع و اضطراب اندوه زياد مىشود و غم بر غم مىافزايد و از اندوه بسيار آزارها به بدن مىرسد و به احبّا و انصار سرايت مىكند و از اين مصايب تازه متجدّد مىشود . ابو على مسكويه « 4 » در كتاب الطّهارة « 5 » آورده كه ، « عاقل و جاهل در مصايب دهر و آفات روزگار و نزول حوادث و تصادم بلاها شريكند و آفات و عوارض ايّام مخصوص عاقل يا جاهل نيست ، بلكه هريك را انواع آفات چون فقد دوستان و غلبهء دشمنان و حلول امراض و نزول اعراض و نقصان مال و فوات آمال مىباشد . فرق ميان جاهل و عاقل آن است كه الم عاقل يكى است و از جاهل مضاعف مىشود ، چه اگر عاقل را مثلا دردى عارض عضوى شود ، او را همّ آن درد است و المى ديگر نيست كه چرا اين درد دارم ، بلكه بر آن درد صابر است و ناشكيبا نيست ، به خلاف جاهل كه او را غصّه‌ها و غمها بر نزول آن بلا اضافه مىشود و بسيار باشد [ 73 ب ] كه بر فقد مالى يا جاهى يا زوال دولتى يا فقد دوستى چندان غم خورد كه بميرد يا به بلاهاى عظيم گرفتار شود . » و از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام منقول است كه ، به صاحب مصيبتى گفته : « ان صبرت

--> ( 1 ) . خودبينى . ( 2 ) . غرر الحكم ، شرح جمال الدين خوانسارى ، ش 1470 . ( 3 ) . غرر الحكم ، ج 1 ، ص 142 « الصبر يهون الفجيعة » . ( 4 ) . ابو على مسكويهء رازى ، متولّد به سال 320 و درگذشتهء سال 421 ق . ، حكيم و مورّخ نامدار ايرانى و صاحب كتابهايى همچون تجارب الامم و طهارة الاعراق . با آنكه دانشمند و فيلسوف بزرگ بو على سينا نامزد دريافت لقب « معلم سوم » بود ، امّا اين لقب را به مسكويه نيز داده‌اند ، بدان سبب كه در بازسازى شاخهء عملى فلسفهء يونان - يعنى ، فلسفهء اخلاق - و استوار كردن پايه‌هاى آن نقش بسزايى داشته است . نك : امامى ، مقدّمه بر تجارب الامم ، ترجمهء فارسى ، صص 19 تا 29 . ( 5 ) . از اين كتاب به تهذيب الاخلاق ، طهارة الاعراق ، طهارة النفس ، نيز ياد مىشود . كتاب اخلاق ناصرى را خواجه نصير طوسى بر پايه كتاب الطهارة مسكويه نوشته است . نك : همان ، ص 27 .